O DEZYDERYM CHŁAPOWSKIM
Trwające 91 lat życie Dezyderego Chłapowskiego przebiegało w niezwykle trudnym i burzliwym dla Polski okresie. Był to bowiem czas utraty niepodległości i podejmowania prób jej odzyskania, walki zbrojnej i wytężonej pracy nad utrzymaniem polskości. Na tym tle rysuje się postać Chłapowskiego jako żołnierza u boku Napoleona i uczestnika Powstania Listopadowego z jednej strony oraz aktywnego działacza społeczno-gospodarczego, politycznego i kulturalnego Wielkiego Księstwa Poznańskiego z drugiej strony.
Urodził się w Turwi (powiat kościański). Matka osierociła Dezyderego bardzo wcześnie, miał bowiem wówczas zaledwie 8
lat. Wkrótce po śmierci żony Józef Chłapowski, ojciec Dezyderego oddał
syna do szkoły księży pijarów w Rydzynie koło Leszna, gdzie przebywał
on do połowy 1802 roku. Po ukończeniu przez syna
14-tego roku życia ojciec chcąc zapewnić Dezyderemu karierę wojskową
wpisał go na listę kadetów pułku dragonów pruskich, stacjonującego w koszarach
w Kościanie i Śmiglu. Jako niepełnoletni czynnej służby wojskowej nie
odbywał, lecz uczęszczał do instytutu wojskowego w Berlinie. W czasie nauki
wykazywał zadatki na dobrego oficera W 1805 roku Dezydery Chłapowski
otrzymał szlify oficerskie w stopniu podporucznika.
Od 1806 roku do 1813 roku swój
los związał z karierą wojskową w szeregach armii napoleońskiej. Dosłużył
się stopnia podpułkownika. Porzuciwszy w 1813 roku służbę napoleońską Chłapowski
wyjechał do Paryża, a następnie do Anglii, skąd powrócił w 1814 roku do
rodzinnej Turwi. Przemierzając u boku Napoleona obszary Europy zetknął się z różnymi
metodami gospodarowania i różnym
poziomem rolnictwa. Majątek w Turwi był zrujnowany, jednak korzystając z
angielskich wzorów gospodarowania w ciągu dziesięciu lat wydźwignął
ojcowiznę z długów.
Postęp w kulturze rolnej Wielkopolski, dziś przodującej krajowi, jemu
zawdzięcza początek. Chłapowski, jako jeden z pierwszych w Wielkopolsce,
zastosował płodozmian, obsadzał swoje pola drzewostanem ochraniając w ten
sposób glebę przed nadmiernym wysuszeniem, a przez to podniesienie wydajności
pól. Jako pierwszy w Polsce zalesiał nieużytki oraz dostosowywał uprawy do
rodzaju ziemi. Jego obory zasłynęły doskonałym materiałem hodowlanym. Był
gorącym orędownikiem uwłaszczenia chłopów, co wprowadził
w czyn w swoim majątku. Swoją działalnością gospodarczą
i społeczną zdobył sobie szacunek i uznanie.
W nurt wydarzeń politycznych włączył
się Dezydery Chłapowski jeszcze podczas Powstania Listopadowego (wtedy
awansował do stopnia generała) oraz w czasie Wiosny Ludów.
Ostatnie swe lata spędził sędziwy generał w gronie najbliższej rodziny w Turwi. Zmarł 27 marca 1879 roku
i 3
kwietnia pochowany został uroczyście w rodzinnym grobowcu w Rąbiniu.